Participatie

Er zijn twee soorten participatie: planparticipatie en projectparticipatie. Planparticipatie is erop gericht om in een zo vroeg mogelijk stadium mensen te betrekken bij de locatiekeuze en planvorming. Bij projectparticipatie kunnen omwonenden, ondernemers en andere geïnteresseerden meedoen aan een windproject, bijvoorbeeld via een coöperatie of obligatieregeling.

Deelname start meestal pas als de windmolens in bedrijf zijn. De verschillende betrokken partijen bij een windproject kunnen via een participatieplan afspraken over participatie vastleggen.

Gedragscode

Ook de sector vindt het belangrijk om de omgeving te betrekken. De Nederlandse WindEnergie Associatie (NWEA) heeft samen met de Natuur- en Milieufederaties, Stichting Natuur & Milieu, Greenpeace Nederland, Milieudefensie en ODE Decentraal een gedragscode opgesteld. De ‘Gedragscode draagvlak en participatie windenergie op land’ regelt hoe de windsector en de natuur- en milieuorganisaties de omgeving betrekken bij een windproject.

De initiatiefnemer van een windproject is medeverantwoordelijk voor het betrekken van de omgeving bij de aanleg van een windpark, zoals ontwikkeling, bouw en exploitatie. Dat kan door een participatieplan op te stellen, waarin bijvoorbeeld afspraken staan hoe omwonenden worden betrokken bij het project.

Participatieplan

De gedragscode stelt dat de projectontwikkelaar samen met de omgeving en het bevoegd gezag voor elk windproject een participatieplan opstelt. Hierin staat beschreven welke belanghebbenden er zijn en wat hun vragen, zorgen en wensen zijn, hoe en wanneer ze worden betrokken bij het project en hoe ze kunnen participeren. De handleiding participatieplan helpt de verschillende betrokken partijen bij een windproject om afspraken over participatie vast te leggen.

Projectparticipatie

Er zijn veel verschillende vormen van projectparticipatie. Omwonenden kunnen meedelen in de winst van een windproject via certificaten (aandelen) in het windproject. Participatie kan ook via beleggen in obligaties; een financiële deelname met risico. Via beleggen is deelname zowel vóór als na de bouw van het windpark mogelijk. In het laatste geval zijn de risico's beperkt tot de windopbrengst, de elektriciteitsprijs en onvoorzien onderhoud.

RVO.nl geeft een aantal inspirerende voorbeelden van hoe de omgeving participeert in energieprojecten.

Delen in de opbrengsten

Burgers kunnen ook zelf een windpark ontwikkelen door samen een energiecoöperatie of windvereniging op te richten. Omwonenden die zich aansluiten bij een coöperatie die het windpark exploiteert, hebben recht op bepaalde winstuitkeringen die gerelateerd zijn aan de financiële prestaties van het windpark. 

Maar de opbrengst van een windpark kan ook met de omgeving worden gedeeld, zonder dat begunstigden financieel participeren in de vorm van obligaties, aandelen of via een coöperatie. Dat kan bijvoorbeeld een korting zijn op groene stroom van het windpark aan de direct omwonenden, maar het kan ook gaan om een gebiedsfonds, dat wordt gevuld met vrijwillige bijdragen. Over de uitgaven beslist een onafhankelijk, lokaal bestuur. Voorbeelden hiervan zijn:

sponsoring van goede doelen, zoals sportclubs; investering in lokale natuur- en recreatiegebieden of in duurzame energie, zoals zonnepanelen op daken van scholen; een investering in sociale voorzieningen, zoals de bibliotheek of naschoolse activiteiten.

Organisaties die zich onder meer bezig houden met hoe je kunt participeren zijn branchevereniging voor duurzame energie ODE Decentraal en energiecoöperatie REScoopNL.

Enkele voorbeelden van participatie in de praktijk